Opsada koja traje: Mali između džihadističke blokade i ruskog oslonca

Ujutro 25. aprila 2026. Džamat nusrat al-islam val-muslimin (JNIM), ogranak Al Kaide u Sahelu, i tuareška separatistička organizacija Front za oslobođenje Azavada (FLA) izveli su koordinisane napade na Bamako, Kati, Gao, Sevare, Mopti i Kidal. U Katiju, garnizonskom gradu oko 15 kilometara od prijestonice, automobil-bomba ubila je ministra odbrane Sadija Kamaru. Predsjednik hunte Asimi Goita nije se pojavio u javnosti do 28. aprila, a 4. maja preuzeo je i resor odbrane.

Šest mjeseci kasnije, scenario kolapsa koji su mnogi najavljivali nije se ostvario. Ali nije se ostvarila ni stabilizacija. Mali je danas država pod opsadom koja traje.

Mapa poslije aprila

U danima nakon ofanzive, malijska vojska i ruski Afrički korpus povukli su se iz Kidala, Agelhoka i Tesalita, u pregovorima posredovanim preko Alžira. Napušteni su i Labezanga, Tesit, Ber i Lere. Baza kod Tesalita pala je 1. maja. U julu su JNIM i FLA zauzeli veći dio Anefisa i razbili ruski konvoj za pomoć kod Tabrišata, a 17. jula vojska je izgubila još jedan konvoj. Prema AFP-u, u napadu na Diuru 10. septembra ubijeno je više od 100 malijskih vojnika i pet pripadnika Afričkog korpusa; JNIM tvrdi da je ubio 150 i zarobio 93 vojnika, što nije nezavisno potvrđeno.

Prvi ozbiljan preokret dogodio se 6. oktobra. Malijska vojska, uz vazdušnu i kopnenu podršku Afričkog korpusa, ušla je u Kidal bez borbe. Vlada je saopštila da su trupe „konsolidovale položaje, uz podršku ruskih partnera“, nakon „intenzivnih vazdušno-kopnenih operacija neutralizacije“. FLA je povlačenje nazvao „strateškim i kontrolisanim“ i privremenim, uz optužbu za „nesrazmjernu upotrebu vazdušnih sredstava ruskih plaćenika“.

Beverly Ochieng iz konsultantske kuće Control Risks ocijenila je za Al Jazeeru da je promjena kontrole nad Kidalom „simbolična“, a ne „odlučujuća“ za širu kampanju.

Blokada kao strategija

Pravo oružje JNIM-a nije zauzimanje gradova nego gušenje ekonomije. Grupa je u septembru 2025. objavila blokadu goriva prema Bamaku, napadajući cisterne koje dolaze iz Senegala, Obale Slonovače i Gvineje. Mali je kontinentalna zemlja i, prema dostupnim podacima, oko 95 odsto uvoza goriva stiže senegalskim i ivoarskim putevima. Do sada je uništeno najmanje 300 cisterni.

Dan nakon aprilske ofanzive, 28. aprila, JNIM je proglasio potpunu blokadu prijestonice. Uslijedili su zaglavljeni konvoji, mina na autoputu Bamako–Kajes koja je 1. juna ubila osam putnika autobusa, sabotaže koje su u julu izazvale nestašice vode i struje, te napad na zatvor u Kenierobi. Vlada je odgovorila konvojima pod pratnjom, operacijama za otvaranje dva nacionalna autoputa i zabranom velikih motocikala.

Najvažniji podatak je od 14. septembra: prema vladi, više od 900 cisterni ušlo je u Bamako pod vojnom pratnjom. To pokazuje i snagu i slabost režima. Snagu, jer je opskrba obnovljena. Slabost, jer gorivo u prijestonicu stiže samo kao vojna operacija.

Ruski oslonac i njegova cijena

Afrički korpus danas prati konvoje cisterni prema Bamaku. Prema izvještaju African Argumentsa, ta uloga se plaća „rudarskim koncesijama i aranžmanima za rafinisanje zlata“, a ne budžetskom pomoći zapadnog tipa. Rusija poručuje da će njene snage ostati u Maliju i nastaviti da podržavaju huntu.

Odnos nije bez trzavica. Prema dostupnim izvještajima, nakon aprilske ofanzive pojedini malijski zvaničnici okrivili su ruske snage da nisu reagovale, a dvije strane su se međusobno optuživale za izdaju. Rusija je u avgustu, prema istom izvoru, pomogla i predsjedničkoj gardi Nigera da povrati vojnu bazu u Nijameju od pobunjenih vojnika, što pokazuje da je Moskva postala bezbjednosni garant cijelog Saveza sahelskih država.

Širenje prema obali

Problem je odavno prerastao granice Malija. Prema hronologiji Savjeta za spoljne odnose (CFR), tromeđa Liptako-Gurma između Burkine Faso, Malija i Nigera danas je odgovorna za više od polovine smrtnih slučajeva povezanih s terorizmom u svijetu. Prema UN-u, region je krajem februara 2026. imao gotovo 6,8 miliona interno raseljenih i 1,3 miliona izbjeglica i tražilaca azila. U Burkini Faso, grad Džibo je pod blokadom od februara 2022, a populacija mu je, prema dostupnim procjenama, porasla s oko 30.000 na oko 300.000 zbog raseljenih.

Napadi u sjevernom Beninu porasli su, prema podacima ACLED-a, s 22 u 2021. na 176 u 2024. Afrički odbrambeni forum (ADF) u septembru upozorava na širenje JNIM-a preko malijske granice prema Gvineji.

Šta posmatrati

Analitički dosije CommandEleven Intelligence iz oktobra kao osnovni scenarij do januara 2027. navodi nastavak opsade iscrpljivanja: Bamako ostaje u rukama hunte, sjever pod pritiskom JNIM-a i FLA, uz povremene borbe za konvoje. Indikatori koje vrijedi pratiti su jasni: da li gorivo može stići u Bamako bez pratnje, da li Afrički korpus jača ili smanjuje prisustvo, napadi na zlatonosne pojaseve oko Kajesa i Sikasa, te prelivanje nasilja u sjevernu Obalu Slonovače, Benin i Togo.

Sahel je za Evropu ono što je Avganistan bio za Ameriku: daleki rat koji se čini perifernim sve dok njegove posljedice, od migracija do terorizma, ne stignu na vlastitu granicu.

Podaci o žrtvama koje objavljuju zaraćene strane, uključujući Afrički korpus, malijsku vojsku i JNIM, često su kontradiktorni i nisu nezavisno potvrđeni.