Bosna i Hercegovina poslije izbora: iste stranke, novi pokrovitelji i prazna stolica visokog predstavnika

Centralna izborna komisija BiH potvrdila je 3. novembra u Sarajevu rezultate opštih izbora održanih 4. oktobra. Time počinju teći zakonski rokovi za formiranje vlasti na svim nivoima. Na prvi pogled, ishod je poznat: u Predsjedništvu BiH sjede Denis Bećirović (SDP), Željka Cvijanović (SNSD) i nova članica Darijana Filipović (HDZ BiH), a najveće stranke su iste kao i prije četiri godine.

Ali iza kontinuiteta na glasačkim listićima krije se promjena u okruženju koja bi u narednom mandatu mogla biti važnija od samih rezultata: međunarodni okvir koji je tri decenije oblikovao bosanskohercegovačku politiku nikada nije bio ovako nestabilan.

Šta su pokazale kutije

Prema potvrđenim rezultatima, Savo Minić (SNSD) izabran je za predsjednika Republike Srpske sa 52,10 odsto glasova, ispred Branka Blanuše (SDS) sa 40,96 odsto. Za potpredsjednike su izabrani Ramiz Salkić (SDA) i Igor Balukčić (HDZ 1990). Milorad Dodik, lider SNSD-a, rezultat je u izbornoj noći nazvao „neočekivano visokim“, a nedjelju dana prije izbora, prema Reutersu, sastao se u Moskvi s Vladimirom Putinom.

U Narodnoj skupštini Republike Srpske SNSD ima 34 od 83 mandata, Pokret Sigurna Srpska Draška Stanivukovića 12, a SDS 10. Prema portalu srpske.rs, vladajuća koalicija predvođena SNSD-om raspolaže sa 54 mandata; da li će dostići dvotrećinsku većinu od 56, pokazaće konstitutivna sjednica.

U Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH najveći klubovi su SDA sa devet, SNSD sa šest i SDP sa pet mandata, a koalicija oko HDZ-a BiH ima četiri. U Predstavničkom domu Parlamenta Federacije SDA je ponovo najjača sa 31 od 98 mandata, ispred SDP-a sa 16 i koalicije oko HDZ-a BiH sa 15. Prema analizi Fondacije Friedrich Naumann, SDA je najjača pojedinačna stranka, ali nije osvojila bošnjačko mjesto u Predsjedništvu.

Najveći gubitnik među građanskim strankama je Naša stranka. Prema istoj analizi, na državnom nivou pala je s oko 49.000 glasova 2022. na oko 30.000, a u Kantonu Sarajevo, svom tradicionalnom uporištu, s oko 25.000 na oko 11.500.

Tehnologija bolja, povjerenje slabije

Paradoks ovih izbora je u tome što je proces bio vjerodostojniji nego ikada, a izlaznost niža nego ikada. Prema preliminarnim podacima CIK-a, glasalo je 44,29 odsto birača, dok je 2022. izlaznost bila nešto viša od 50 odsto; Fondacija Naumann navodi da je pad bio najizraženiji u Federaciji. Istraživanje iz septembra, na koje se poziva ista analiza, pokazalo je da 74 odsto građana smatra da izbori u BiH nisu ni slobodni ni pošteni, a otprilike svaki deseti birač rekao je da je svjedočio kupovini glasova ili drugom obliku prevare.

Predsjednik CIK-a Jovan Kalaba ocijenio je da je komisija „uspješno odgovorila zadatku u jednoj od najizazovnijih izbornih godina“. Nova tehnologija je, prema većini posmatrača, omogućila brže i tačnije prebrojavanje. Ono što nije promijenila jeste politička ponuda.

Prazna stolica u OHR-u

Najvažnija promjena nije se dogodila na izborima nego u Kancelariji visokog predstavnika. Christian Schmidt je 11. maja 2026. najavio ostavku. Zvanično, odluka je bila lična; prema izvještajima koje prenosi Međunarodni centar za odbranu i bezbjednost (ICDS) iz Talina, Trampova administracija vršila je pritisak da ode. Od 1. jula dužnost vršioca dužnosti obavlja američki diplomata Louis Crishock, dotadašnji prvi zamjenik visokog predstavnika i supervizor za Brčko Distrikt, s istim ovlašćenjima.

Vijeće za implementaciju mira (PIC) do danas nije postiglo dogovor o nasljedniku. Prema ICDS-u, SAD podržavaju italijanskog diplomatu Antonija Zanardija Landija, a evropska većina i Velika Britanija francuskog diplomatu Renéa Troccaza. Spor nije o imenima nego o mandatu: Vašington zagovara manje nadzora i ekonomske ciljeve, a EU želi da zadrži normativni autoritet kancelarije.

Novi pokrovitelji, nova logika

Promjena američke politike vidljiva je i na drugim mjestima. Američko ministarstvo finansija ukinulo je u oktobru 2025. sankcije Miloradu Dodiku, članovima njegove porodice i povezanim osobama i firmama. Istovremeno, Vašington snažno promoviše gasovod Južna interkonekcija, koji bi povezao BiH s Hrvatskom i omogućio uvoz američkog tečnog prirodnog gasa.

Projekat koji EU podržava godinama dobio je, međutim, neočekivanog nosioca. Prema pisanju Oilpricea, koje prenosi Baystreet, u aprilu 2026. izmijenjen je zakon kako bi ulogu BH Gasa preuzela kompanija AAFS, registrovana u Vajomingu nekoliko mjeseci ranije, čiji su priznati vlasnici Jesse Binnall, Trampov lični advokat, i Joe Flynn, brat bivšeg savjetnika za nacionalnu bezbjednost Michaela Flynna. Tender nije raspisan. EU podržava sam gasovod, ali, prema istom izvoru, prigovara netransparentnom postupku; prema dostupnim izvještajima, Schmidt se razišao s Vašingtonom upravo oko načina na koji je projekat dodijeljen. Republika Srpska je projekat odobrila u aprilu, ali paralelno razvija vlastitu Istočnu interkonekciju prema Srbiji, vrijednu oko 500 miliona eura, koja bi zadržala vezu s ruskim gasom.

Šta slijedi

Prema Fondaciji Naumann, ključni pregovori u Federaciji počeće tek nakon što kantonalne skupštine izaberu delegate u Dom naroda, jer tek tada mogu biti izabrani predsjednik i potpredsjednici Federacije, a potom i vlada. Budući da iste stranke pregovaraju na kantonalnom, entitetskom i državnom nivou, koalicije će biti međusobno uslovljene.

Za EU, rok je bliži nego što izgleda. BiH je kandidat od 2022, a otvaranje pregovora odobreno je 2024, ali pregovori nisu počeli. Prema ICDS-u, zemlja nema dogovorenog glavnog pregovarača ni Reformsku agendu i nije dobila predfinansiranje iz Plana rasta; ako lideri do decembra 2026. ne postignu dogovor, Brisel bi sredstva mogao preusmjeriti naprednijim zemljama Zapadnog Balkana.

Izbori su tako potvrdili ono što se znalo o domaćoj sceni. Pravo pitanje narednog mandata je drugo: ko će, i s kakvim ciljevima, biti spoljni arbitar Dejtonskog poretka, ako ga uopšte bude.

Navodi o okolnostima ostavke visokog predstavnika i o vlasničkoj strukturi kompanije AAFS potiču iz medijskih i analitičkih izvora i nisu predmet sudskih odluka.