Nobelova nagrada za hemiju Kaganu i Soaiju: kako molekuli biraju stranu

Kraljevska švedska akademija nauka dodijelila je 7. oktobra Nobelovu nagradu za hemiju Henriju B. Kaganu i Kensu Soaiju „za otkriće nelinearnih efekata i autokatalize u asimetričnoj organskoj sintezi“.

Život je homohiralan: aminokiseline postoje u dva oblika koji su jedan drugom lik u ogledalu, ali u našim proteinima pojavljuje se samo jedan. Hemičari dugo nisu mogli da objasne kako takva asimetrija nastaje.

Dva otkrića

Kagan je 1986. otkrio nelinearni efekat koji daje veći višak jednog lika u ogledalu nego što se smatralo mogućim. Soai je 1995. opisao reakciju koja sama sebe ubrzava i pojačava, danas poznatu kao Soaijeva reakcija, a 2003. pokazao je da ona može da proizvede samo jedan od dva oblika, nešto što je do tada uspijevao samo život. „Ovo je vjerovatno najzanimljiviji eksperiment u organskoj hemiji“, rekao je član komiteta Peter Somfai.

Za medicinu to ima direktnu vrijednost, jer u lijeku obično samo jedan lik u ogledalu ima željeno dejstvo. Svakodnevni primjer je karvon: jedan oblik miriše na nanu, a njegov odraz na kim.